Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường

Sợi dây cố kết cộng đồng

Tối 31/7, Lễ hội Khai Hạ của người Mường Hoà Bình đã chính thức được Bộ VH - TT&DL công nhận là di sản văn hoá phi vật thể cấp Quốc gia. Đây không chỉ là niềm tự hào của dân tộc Mường, mà còn là niềm vui chung của các dân tộc tỉnh Hòa Bình. Giá trị văn hóa đặc sắc này chính là sợi dây cố kết cộng đồng, là cội nguồn sức mạnh được gìn giữ, bồi đắp, trao truyền từ đời này qua đời khác, giúp cho người dân vượt qua mọi khó khăn, thử thách để vững bước đi lên, xây dựng và phát triển quê hương ngày càng giàu đẹp.

Lãnh đạo Bộ VH - TT&DL trang bằng chứng nhận Lễ hội Khai Hạ dân tộc Mường tỉnh Hoà Bình là di sản văn hoá phi vật thể cấp Quốc gia.

Lãnh đạo Bộ VH - TT&DL trang bằng chứng nhận Lễ hội Khai Hạ dân tộc Mường tỉnh Hoà Bình là di sản văn hoá phi vật thể cấp Quốc gia.

Lễ hội Khai Hạ dân tộc Mường ở Hòa Bình hay còn gọi là lễ hội Khuống mùa, Thuống tồông là lễ hội truyền thống đã có từ rất lâu đời và là lễ hội dân gian truyền thống lớn nhất của người Mường Hòa Bình. Lễ hội gắn liền với nền sản xuất nông nghiệp lúa nước, mang nhiều dấu ấn của nền văn minh Việt cổ; là hoạt động văn hóa - tín ngưỡng không thể thiếu của đồng bào người Mường ở Hòa Bình, đặc biệt là ở bốn vùng mường lớn của tỉnh Hòa Bình: Bi, Vang, Thàng, Động.

Trong lễ hội Khai Hạ, thầy Mo sẽ cúng các thần linh phù hộ để mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu, nhà nhà khoẻ mạnh

Trong lễ hội Khai Hạ, thầy Mo sẽ cúng các thần linh phù hộ để mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu, nhà nhà khoẻ mạnh

Lễ hội mang ý nghĩa tôn kính các vị thần linh, tưởng nhớ những người đã có công lập đất, lập Mường và cầu mong vạn vật phát triển thuận lợi, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc, những điều tốt đẹp đến với người dân, xóm, bản.

Ở Hoà Bình, tuỳ từng vùng Mường mà lễ hội được tổ chức vào các ngày và địa điểm thực hiện nghi trình, nghi thức có sự khác nhau. Đối với lễ hội Khai hạ ở Mường Bi được tổ chức vào ngày 6/4 theo lịch Mường Bi, tức ngày mồng 7 tháng Giêng âm lịch hàng năm tại miếu xóm Luỹ, nơi gắn liền với truyền thuyết về Quốc Mẫu Hoàng Bà và Tam vị Tản viên Sơn Thánh. Đối với lễ hội Khai hạ Mường Vang tổ chức vào ngày mồng 4 tháng Giêng theo lịch Mường Vang tại miếu Áng Ka và một số địa điểm khác. Lễ hội Khai hạ Mường Thàng được tổ chức vào ngày mồng 5, 6 tháng Giêng theo lịch Mường Thàng tại miếu Cả. Đối với phần lễ ở Mường Động được tổ chức ngày mồng 3 tháng 5 (âm lịch), tức ngày mồng 4 tháng 4 theo lịch Mường Động tại miếu Mường Chanh. Mỗi địa điểm nơi diễn ra lễ hội đều gắn liền với lịch sử của các vị thần là người có công lập đất, lập Mường.

Mở đầu phần lễ ở Lễ hội Khai Hạ Mường Bi là màn rước kiệu từ miếu thờ Thành hoàng làng ra điểm tổ chức lễ hội.

Mở đầu phần lễ ở Lễ hội Khai Hạ Mường Bi là màn rước kiệu từ miếu thờ Thành hoàng làng ra điểm tổ chức lễ hội.

Lễ hội mở đầu với tục thờ cúng Thành Hoàng với các nghi trình, nghi thức ở mỗi vùng có sự khác nhau. Trước kia, ở cả 4 Mường lớn và một số huyện đều có nghi thức rước kiệu hoặc cúng tại mó nước và xin rước nước, cúng tại ruộng xin rước mạ hoặc cúng tại ruộng xin làm lễ cày, bừa đầu tiên…Ngày nay, do nhiều nguyên nhân nên phần rước kiệu chỉ còn ở lễ hội Mường Bi và Mường Thàng. Cúng tại ruộng để xin làm lễ cày, bừa đầu tiên chỉ còn diễn ra tại Mường Bi và Mường Vang.

Nghi thức lấy nước giếng để cúng thành hoàng tại miếu Cả, xã Dũng Phong, Cao Phong.

Nghi thức lấy nước giếng để cúng thành hoàng tại miếu Cả, xã Dũng Phong, Cao Phong.

Với quy mô là lễ hội lớn trong vùng, có nhiều thành phần tham gia ở cả phần lễ và phần hội nên công tác chuẩn bị trở thành công việc chung của cả bản, cả Mường.

Nghi thức bừa ruộng tại lễ hội Khai Hạ

Trong lễ hội còn có hoạt động vui chơi, thi trò chơi dân gian, biểu diễn các hình thức nghệ thuật dân gian. Phần này được tổ chức ngay sau khi kết thúc phần lễ. Ngày nay được tổ chức với các trò chơi dân gian như hội đánh chiêng, hội ném còn, thi bắn nỏ, giã gạo, đánh cù, đánh mảng, kéo co, thi hát đối, hát sắc bùa, thi các mâm cơm, trình diễn trang phục, người đẹp xứ Mường và phần thi đấu các môn thể thao… 

Chuẩn bị cho Lễ hội, những người phụ nữ Mường gói bánh, đồ xôi và làm những món ăn truyền thống tiếp đãi khách.

Chuẩn bị cho Lễ hội, những người phụ nữ Mường gói bánh, đồ xôi và làm những món ăn truyền thống tiếp đãi khách.

Và không thể thiếu xôi nếp nương được đồ bằng cốp truyền thống.

Và không thể thiếu xôi nếp nương được đồ bằng cốp truyền thống.

Vào ngày hội, người Mường thường thích làm những món dân tộc để đãi khách quý đến chơi.

Vào ngày hội, người Mường thường thích làm những món dân tộc để đãi khách quý đến chơi.

Phụ nữ Mường vẫn giữ thói quen nấu nướng theo phong cách cổ truyền dân tộc

Phụ nữ Mường vẫn giữ thói quen nấu nướng theo phong cách cổ truyền dân tộc

Mâm cỗ đặc sắc của phụ nữ Mường tại lễ hội.

Mâm cỗ đặc sắc của phụ nữ Mường tại lễ hội.

Trò chơi bập bênh tại lễ hội Khai Hạ Mường Chanh, Kim Bôi

Trò chơi bập bênh tại lễ hội Khai Hạ Mường Chanh, Kim Bôi

Sôi động với trò chơi kéo co

Sôi động với trò chơi kéo co

Đánh Mảng - trò chơi hấp dẫn của người Mường tại lễ hội.

Đánh Mảng - trò chơi hấp dẫn của người Mường tại lễ hội.

Chò trơi đánh mảng tại lễ hội.

Chò trơi đánh mảng tại lễ hội.

Item 1 of 9

Chuẩn bị cho Lễ hội, những người phụ nữ Mường gói bánh, đồ xôi và làm những món ăn truyền thống tiếp đãi khách.

Chuẩn bị cho Lễ hội, những người phụ nữ Mường gói bánh, đồ xôi và làm những món ăn truyền thống tiếp đãi khách.

Và không thể thiếu xôi nếp nương được đồ bằng cốp truyền thống.

Và không thể thiếu xôi nếp nương được đồ bằng cốp truyền thống.

Vào ngày hội, người Mường thường thích làm những món dân tộc để đãi khách quý đến chơi.

Vào ngày hội, người Mường thường thích làm những món dân tộc để đãi khách quý đến chơi.

Phụ nữ Mường vẫn giữ thói quen nấu nướng theo phong cách cổ truyền dân tộc

Phụ nữ Mường vẫn giữ thói quen nấu nướng theo phong cách cổ truyền dân tộc

Mâm cỗ đặc sắc của phụ nữ Mường tại lễ hội.

Mâm cỗ đặc sắc của phụ nữ Mường tại lễ hội.

Trò chơi bập bênh tại lễ hội Khai Hạ Mường Chanh, Kim Bôi

Trò chơi bập bênh tại lễ hội Khai Hạ Mường Chanh, Kim Bôi

Sôi động với trò chơi kéo co

Sôi động với trò chơi kéo co

Đánh Mảng - trò chơi hấp dẫn của người Mường tại lễ hội.

Đánh Mảng - trò chơi hấp dẫn của người Mường tại lễ hội.

Chò trơi đánh mảng tại lễ hội.

Chò trơi đánh mảng tại lễ hội.

Có lịch sử lâu đời, lễ hội Khai hạ của người Mường Hoà Bình là nơi kết tinh, hội tụ nhiều di sản văn hoá, lịch sử. Trải qua nhiều thế hệ khác nhau, tuy có những lúc thăm trầm nhưng đến nay, lễ hội này đã được cộng đồng dân tộc Mường khôi phục ở nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh.

Đến với lễ hội để hoà mình vào không khí linh thiêng của phần lễ và sự náo nhiệt của phần hội, người dân Mường như được gửi gắm vào đó những ước vọng lớn lao về cuộc sống bình yên, ấm no nơi bản Mường, là dịp để trai gái bản Mường làm quen và tìm hiểu tâm tình qua những câu hát đối giao duyên, bộ mẹng.  

Thực hiện: Phòng VH - XH